Dziadek z Auschwitz i dziadek z SS

Polsko-niemieckie małżeństwo Gabrieli i Uwe postanowiło wspólnie odtworzyć losy swych dziadków: jej zginął w Auschwitz, jego był esesmanem.

Gabriela Maciejowska i Uwe von Seltmann mieszkają w Krakowie, tu też się poznali. W ramach projektu "Dwie rodziny, dwie przeszłości - wspólna przyszłość" chcą nie tylko zrekonstruować losy dziadków, ale też sprawdzić, jak naznaczyły one następne pokolenia.

W obu rodzinach przeszłość dziadków była bowiem zawsze tematem tabu. Pierwszy milczenie przełamał Uwe, który jest niemieckim pisarzem i publicystą. W opublikowanej w 2006 roku książce "Jeżeli milczą sprawcy, głos zabierają wnuki" ujawnił przeszłość swojego dziadka Lothara, członka SS należącego do sztabu Odila Globocnika (jednego z najbardziej brutalnych morderców Trzeciej Rzeszy). Odkrył m.in., że dziadek brał udział w tłumieniu powstania w warszawskim getcie.

- Po opublikowaniu książki część rodziny obraziła się na mnie - wspomina Uwe. Jaki jest jego stosunek do dziadka? Nienawidzi go, próbuje zrozumieć? - Początkowo nienawidziłem go. Nigdy nie miałem siły, by pojechać na jego symboliczny grób w Wiedniu. Nigdy też nie usprawiedliwiałem i nie usprawiedliwiam tego, co zrobił. Śledzę jedynie jego losy. Dotarłem m.in. do tego, że w czasie wojny coś musiało się wydarzyć, że załamała się jego kariera w strukturach SS i został wysłany do mordowania ludzi. Po wojnie chorował, potem w wieku 28 lat najprawdopodobniej popełnił samobójstwo - mówi Uwe, zdradzając, że jedna z osób z jego rodziny powiedziała mu, że to właśnie on jest pod względem charakteru najbardziej podobny do dziadka Lothara, który też był pisarzem żyjącym w świecie książek.

Na razie znacznie mniej wiadomo o dziadku Gabrieli - Michale Pazdanowskim, dyrektorze szkoły na polskich kresach. Jedną z ostatnich pamiątek, jakie po nim pozostały, jest kartka wysłana w 1943 roku z obozu w Majdanku. Autorzy projektu chcą dociec, w jakich okolicznościach trafił do Majdanka, a potem do Auschwitz, jak zmarł, jak udało się przetrwać wojnę jego rodzinie.

- Bardzo możliwe, że nasi dziadkowie spotkali się np. we Lwowie, gdzie dziadek Lothar bywał w czasie wojny - mówi Gabriela.

Autorzy projektu chcą też pokazać, jak dziadkowie naznaczyli swoimi losami następne pokolenia. Wśród dzieci i wnuków dziadka Lothara nie brakowało depresji. Jeden z jego synów stał się fanatycznym ewangelikiem. Dzieci dziadka Michała unikały wizyty w Auschwitz. Nigdy też o tym nie mówiły.

- W naszym projekcie chcemy pokazać, jakie tragedie niesie ze sobą wojna, a także to, że często dopiero trzecie pokolenie ma odwagę zmierzyć się z tym problemem - dodaje Gabriela. Losy dziadków Michała Pazdanowskiego oraz Lothara von Seltmanna będą opisane w książce, być może (jeśli znajdą się sponsorzy) powstanie też na ten temat film dokumentalny. Gabriela i Uwe opowiadali o projekcie krakowianom podczas spotkania zorganizowanego przez Archiwum Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Przeczytaj wywiad: Józef Paczyński, więzień nr 121: Byłem fryzjerem Hössa