Obok tej wystawy nie da się przejść obojętnie

Pracownicy Muzeum Historycznego miasta Krakowa mogą być z siebie dumni. Na ul. Lipowej 4 stworzyli jedną z najlepszych ekspozycji w Polsce. "Kraków - czas okupacji 1939-1945" jest daleki od pouczania, ale po wystawie nie da się przejść obojętnie.

Jeśli chcesz znaleźć wśród 28 sal najnowszego dziecka MHK, czyli wystawy "Czas okupacji" na Zabłociu, tę jedną najbardziej reprezentatywną, to może nią być ta z numerem 21. Przedstawia obóz pracy Płaszów. Jest to jedno z najmocniejszych miejsc w muzeum Fabryka Emalia Oskara Schindlera. Oglądamy w niej film pokazujący działający jeszcze Płaszów nagrany przez członków AK. Stoimy na podłodze z wysypanego białego żwiru. Na ścianie zdjęcie obozu z opisem. Pośrodku sali symboliczny wózek kopalniany przesłonięty szkłem. Na suficie fotografia - jakby odbicie lustrzane podłogi - pokazująca słynną drogę z macew.

- Wydawało się nam, że to jeden z ważniejszych symboli poniżenia Żydów przez nazistów. Chcieliśmy być jak najbardziej autentyczni, ale pewnej granicy nie dało się tu przekroczyć. Nie odważyliśmy się umieścić tego obrazu na podłodze - opowiadał Łukasz Czuj, reżyser, jeden z autorów scenariusza wystawy. Dzięki takim zabiegom wystawa nie staje się kolejnym smutnym muzeum opisującym dramat II wojny światowej. Nie przygniata powagą tematu, ale i nie pozwala zapomnieć o ofiarach. Sale numer 20 i 21 wydają się kulminacją scenariusza całej ścieżki nowej wystawy. Pokazują likwidację getta i obozu Płaszów. A wszystko zaczyna się dość sielankowo, niemal znienacka. Na klatce schodowej pachnącej jeszcze farbą - nowe muzeum znajduje się w dawnym budynku administracyjnym fabryki naczyń - napotykamy lekko odrapane drzwi polakierowane na biało. Na nich informacja, że punkt fotograficzny jest otwarty w takich a takich godzinach. W środku pierwszego pomieszczenia na ścianach zdjęcia młodej pary, portrety poważnych ludzi. Tu zatrzymujemy się zaledwie na chwilę. Ale już w drugiej sali śmiało można spędzić pół godziny. Do obejrzenia setki zdjęć z przedwojennego Krakowa - w albumach na ścianach, na interaktywnych ekranach, które obok każdego zdjęcia pokazują obfite opisy. Pośrodku sali nie lada gratka: fotoplastikon (jeszcze w latach 70 maszyna działała na pl. Szczepańskim) ze zdjęciami z Anschlussu Austrii oraz z obrazkami "z kraju i zagranicy". Takie rzeczy oglądali krakowianie w przededniu wojny. Obok pomieszczenia z fotoplastikonem sala kinowa; w niej film "Lipowa 4".

MHK udało się stworzyć ekspozycję z niemal nieskończoną liczbą warstw informacyjnych. Każda sala wystawowa opowiada swoją historię, a wszystkie razem tworzą wyjątkową opowieść historyczną.

To muzeum dosłownie dla każdego. Zadowolony z wizyty będzie zarówno profesor historii, uczeń liceum, jak i pierwszej klasy podstawówki. Każdy z nich może też przejść przez wystawę w dowolnym tempie. Jeśli po prostu będzie szedł, niezbyt dokładnie czytając opisy, wyjdzie z muzeum po godzinie zadowolony z lekcji historii o Krakowie. Gdy zaś ktoś postanowi - nie znając wcześniej Krakowa - przyglądać się każdemu eksponatowi i opisowi, wizyta w muzeum może się zamienić w wielodniową sesję. W jeden dzień całego muzeum w ten sposób nie da się bowiem obejrzeć.

Istotną rolę pełnią tu autentyki. MHK zbierało je przez lata, począwszy od broni i wyposażenia wojskowego, po zdjęcia i elementy wyposażenia domów czy przedsiębiorstw. Część eksponatów trzeba było jednak "podrobić". Zajęli się tym scenografowie filmowi. Wszystko razem tworzy spójną całość, w której trudno odróżnić autentyk od kopii (pomagają opisy). Na przykład ocalała z getta notatka z pamiętnika kilkuletniego Romana Polańskiego. Są to zapisane dziecięcą ręką na kartce (wyprodukowanej przez scenografów) wspomnienia dojrzałego już reżysera.

MHK przygotowało też najlepszą jak dotąd pamiątkę muzealną: stalowe emaliowane kubeczki. Ich uroda i symbolika sprawią zapewne, że staną na dziesiątkach tysięcy półek w domach turystów. "Czas okupacji" niemal pod każdym względem przeniósł krakowskie muzealnictwo o kilka dekad do przodu.