Co Jerzy Panek zobaczył w lustrze

Nieżyjący już Igol Trybowski, historyk sztuki, opowiadał pewne zdarzenie z 1968 roku: "Wracałem do domu ulicą Reformacką, późnym wieczorem, a właściwie już nocą. Patrzę, a tu na ulicy leży Jurek Panek i smacznie sobie śpi. Listki z drzew ogrodów oo. reformatów złote obok niego padają, bo to jesień, pies Pimpek go pilnuje, a nad Jurkiem stoi znajomy sierżant milicji i drugiego milicjanta w plecy wali. Pytam się więc: - Panie sierżancie, co pan tutaj tak swego kolegę bije? - Panie Igolu - on mi na to - pan Panek tu sobie śpi, a ten, z Nowego Sącza przysłany, chciał go ruszać, krzyczeć zaczął i już pałę na pana Panka wyciągał. Szczęściem ten krzyk usłyszał, z komendy wybiegłem i teraz go tu uczę".

Stosunki artysty z milicją, tą dzielnicową, układały się dobrze i później. Jacek Sroka, malarz i grafik, kupił w 1988 roku obraz starszego kolegi - "Dziesięć krów". Autor postanowił uczcić to biesiadą w pracowni Sroki w Nowej Hucie. Pili (był jeszcze Dominik Rostworowski) i śpiewali m.in. "Pieśń Feliksa" z "Dziadów". Niosło się nad ranem po robotniczej dzielnicy: "Nie dbam, jaka spadnie kara / Mina, Sybir czy kajdany / Zawsze ja wierny poddany / Pracować będę dla cara".

Nastrój popsuła milicja. Jacek Sroka: - Zawezwali "sukę", żeby odwieźć nas w wiadome miejsce. Wtedy zacząłem tłumaczyć, że ja i Dominik pojedziemy, ale Panka muszą uwolnić, bo to jeden z największych polskich artystów. Wygląd Jurka przeczył temu, ale pieczątka ASP w moim dowodzie pomogła przekonać szlachetnych milicjantów. Odesłali nas na najbliższa ławkę, dla zastanowienia.

Kiedy Panek nie pił, wcierał sobie wódkę w głowę. Uwielbiał zapach alkoholu. Raz przyszedł do pracowni Konrada Pollescha, fotografa, który akurat umył spirytusem szyby. - Ładnie pachniesz, co piłeś? - spytał Panek.

Kazimierz Zastawnik, ekonomista, kolekcjoner: - W ostatnich latach, już po wylewie, w zasadzie nie pił. Tylko balsam kapucyński. Naparsteczek. Resztę z kieliszka wcierał sobie w dłonie. Wierzył, że to mu pomaga. Ale nie był nałogowcem. Mógł pić przez rok, a potem przez kolejny - nie. To picie zresztą nie było duże, jak pracował, to drzwi zamykał i odstawiał wódkę - broni Panka.

Tam, gdzie wódka smakowała najlepiej

W 1962 roku dostał pracownię w tzw. PALMIE (skrót od Polskich Artystów, Literatów, Muzyków i Aktorów, bo mieszkali tam m.in. Mikulscy - malarz i muzyk, Penderecki czy Józef Jarema) przy Szerokiej, pod numerem 26, na Kazimierzu. To był jego dom do śmierci. Bez domofonu, pralki, lodówki, telewizora, telefonu.

Dominik Rostworowski, właściciel galerii: - Tam czas cudownie płynął, a wódka smakowała najlepiej na świecie. Melina była w sąsiedztwie, można było pić do woli. Dla mnie było ważne to, że jestem w towarzystwie człowieka, który jest autentyczny. Może kanciasty, ale poczciwy. Była taka Joasia, której pomagał. Udostępnił jej mieszkanie w Bieżanowie, wspierał finansowo. Była studentką ASP.

Mieczysław Górowski, grafik: - Poznałem Jurka, jak się urodził mój syn, 23 lata temu. Wiadomo, na chrzciny ludzie dają pieniądze. Uzbierało się trochę, więc pomyślałem, że trzeba by kupić jakąś pamiątkę dla Maćka. Ceniłem Panka, poszedłem. Tak go wzruszyło, że w takim momencie pomyślałem o nim, że dał mi od razu dwa obrazy. Mam je do dziś.

Siadłem przed złym lustrem

Mieszkanie Panka jak cela mnicha, ale i muzeum. Obrazy Makowskiego, Muchy, Blondera, szkic Renoira, Legera, grafika Rembrandta, "Kaprysy" Goi, ryciny francuskie i niemieckie, m.in. Beckmanna. Mieszkanie jak cela mnicha, na środku stół stolarski, wszędzie sztuka i książki. Dużo prac outsiderów i artystów ludowych. Nikifory, Janasy, Miki, Heródki i Więcki.

Leszek Macak, kolekcjoner i właściciel galerii: - Pojechałem raz z Pankiem do Wilczysk, do Ludwika Więcka. To był artysta jak dziecko - infantylny, przyjazny i ciepły. Panek był nim zachwycony, zwłaszcza, że Więcek lubił winko. Panek mu powiedział, że musi się podpisywać i on od tej chwili sygnował swoje obrazki "L. Wiecek". Ludwik spytał Panka, co mu namalować. - Babę. - mówi Panek. On mu namalował babę z piersiami, które były wypukłe.

Najważniejszym sprzętem na Szerokiej był lustro (dostał je od rodziny Pugetów). Bo właściwie Panek to autoportret. Jego rysy mają bohaterowie grafik i obrazów: pastuchy, wariatki, kurwy, świdrowaci, potępieńcy, źli urzędnicy, aktorki, starcy. I zwierzęta - kozy, krowy, konie i psy - też mają coś z artysty.

"Blaszany gwizdek wziąłem w zęby, ubrałem kapelusz z odpustu, siadłem przed złym lustrem. Podrapałem się w plecy. W lustro nie spojrzałem. Nie do wiary, co zobaczyłbym w lustrze. Nakreśliłem koło kredą na brudnej ścianie. Naprzeciw wbiłem hak. Zawiesiłem lustro. Zimnego barszczu łyknąłem, oblizałem się i jest autoportret".

Siebie znał najlepiej.

Kochał psy

Pimpek, biały szpic, był z nim od małego. W 1964 roku uratowała go Barbara Jastrzębiec-Myszkowska. Wzięła psa jakiemuś facetowi, bo go chciał utopić w Wiśle i przyniosła na Szeroką.

Panek: "Kiedyś prowadzę tego psinę i spotykam staruszkę, która schyla się nad nim i wykonuje jakieś ruchy. Co pani robi, pytam. A ona na to: ja go chrzczę. Na wszelki wypadek.(...) Umarł w 1982 roku. Przeziębił się, bo za dużo z nim chodziłem na spacery, popiłem i go nie dopatrzyłem. A jeszcze trochę by pociągnął. (...) Pimpek to był swój pies, a Dudek - pies służbista. Złapała go rzeźbiarka Bursowa na Plantach i zatrzymała w swojej pracowni. Dzwoni do mnie, niech pan przyjedzie i go zobaczy bo inaczej oddam go do azylu. Nie chciałem już nowego psa, ale poszedłem. (...) potem przyprowadziłem psa do domu, kupiłem mu obrożę, numerek, zameldowałem w radzie narodowej i już wszyscy przyjaciele mówili, że Panek ma psa. I że pies gryzie. (...) Kiedyś w kwietniu położyłem się i go pogłaskałem. A on mnie ugryzł! Powiedziałem: ty draniu, wyciągnąłem cię z niewoli, a ty taki - won. Wyszedłem z nim, może druga, trzecia w nocy, ciemno, jak go odganiam a pies idzie za mną i idzie. Więc w końcu zmiękłem. Wróciliśmy do domu. Już go nigdy nie głaskałem, ale szanowałem i bardzo kochałem."

Nie zgodził się go uśpić

Górowski mówi, że jak umarł Pimpek, to Panek przez miesiąc nie wracał do domu, łaził po ludziach. Dudka - piaskowego kundla - wszyscy się bali. Nie wiadomo, jaką traumę musiał przejść, bo był agresywny. - Mnie pogryzł trzy razy, raz nawet tak potarmosił mi rękę, że przez tydzień nie mogłem nią ruszać. A powodem było na przykład wyciągnięcie ręki do Jurka na powitanie. Raz przyjechała wystawa Jurka prac z Sopotu. Wchodzi kurator galerii z uśmiechem. W lewej ręce ma teczkę ze spisem prac. Facet wita się prawą ręką z Pankiem, a pies wgryza się w lewą, ściskającą teczkę. Krew, facet w szoku. Innym razem przyszedł ksiądz z opłatkami. Dudek nie cierpiał czarnego, a ksiądz cały na czarno. Nawet teczkę miał w tym kolorze. Pies rzucił się tak gwałtownie, że ksiądz ledwie zdążył uciec. Jurek wyszedł za nim, zaczął przepraszać, ale ksiądz nie chciał wrócić, dał opłatki za drzwiami.