Zachwycający klucz do Małopolski

Polecamy nasze przewodniki: Zachwyty Małopolską

Ireneusz Dańko: Zbójnicy, czarownice, tajemne znaki, zapomniane obyczaje Nasz region po lekturze "Zachwytów" jawi się jako niezwykła, wielobarwna kraina. Nic tylko ruszać w teren i zwiedzać.

Bożena Bieńkowska, koordynatorka Muzeum Etnograficznego im. Seweryna Udzieli w Krakowie: Taka po prostu jest Małopolska. Nie znam ciekawszego regionu w całym kraju. Gdzie indziej znajdziemy takie nagromadzenie walorów krajobrazu, historii i obyczajów?

Katarzyna Piszczkiewicz, kierowniczka biura promocji Urzędu Marszałkowskiego w Krakowie: Małopolanie przez wieki stworzyli niespotykanie bogatą kulturę. Nasza seria miała zachęcić, żebyśmy rozejrzeli się dookoła.

Żadna z Pań nie jest z wykształcenia etnografem. Skąd pasja poznawania regionu?

B.B.: Na swój sposób każdy jest etnografem. Trzeba tylko rozbudzić w sobie ciekawość. We wszystkim, co nas otacza, drzemie przecież jakaś historia. Dawne życie mieszkańców po latach staje się wyjątkowe, niecodziennie.

K.P.: Ważne jednak, aby umieć to dostrzegać i opowiadać sobie nawzajem tę historię. Wtedy nagle okazuje się, że mała Przeginia czy Rajbrot posiadają dzieje, o których mało kto słyszał, a które potrafią zafrapować i zauroczyć.

Był jakiś klucz, według którego powstawały "Zachwyty"?

B.B.: Na początku nie było żadnego. Chodziło o to, by spojrzeć subiektywnie na Małopolskę.

K.P.: Każdy z naszych autorów dzielił się swoimi pasjami, zaciekawieniem, wiedzą; mówił, o czym sam chciałby przeczytać i napisać. W ten sposób zebraliśmy ponad sto tematów, z których wybraliśmy te najbardziej wyjątkowe i najmniej znane, a co za tym idzie - warte opowiedzenia. Wiedza o nich zwykle nie wykraczała poza bardzo wąskie grupy, jak etnografowie czy miejscowi pasjonaci historii, i aż się prosiło, by przedstawić ją szerszej publiczności.

Założyłyście sobie, że szerokim łukiem omijacie tak popularne miejsca, jak Wawel czy Rynek Główny w Krakowie?

B.B.: Nie wykluczaliśmy ich z góry. Gdyby ktoś potrafił opowiedzieć coś o Wawelu, czego powszechnie nie wiemy, to dlaczego nie.

K.P.: Prawdą jest jednak, że staraliśmy się nieco omijać Kraków. Stolica Małopolski to najbardziej znane miasto nie tylko w regionie, ale i w kraju. A my chcieliśmy zaciekawić i zachwycić głównie tym, co jest poza nią. Ile osób wie np. o Janie Szczepaniku, tarnowskim geniuszu-wynalazcy, który wiek temu sporządził m.in. pierwszą kamizelkę kuloochronną - prababkę dzisiejszych kewlarowych kamizelek kuloodpornych? Kto słyszał o węgierskich związkach Iwkowej i wie, dlaczego potok, który tam przepływa, nazywa się z węgierska "Bela"?

Małopolska przed wiekami miała znacznie większy zasięg niż obecne województwo małopolskie. Nie kusiło, aby opisać także "ziemie utracone"?

K.P.: Przy niektórych tematach, jak szlak ruski czy węgierski, nie ograniczaliśmy się wyłącznie do współczesnych granic administracyjnych, lecz do historycznej Małopolski. Ten region przez wieki promieniował na sąsiednie ziemie i miał wielką siłę przyciągania. Tak jest zresztą do dziś. Wystarczy wspomnieć tysiące studentów, którzy z ościennych województw przyjeżdżają uczyć się do Krakowa. Często, choć nie zdają sobie z tego sprawy, podróżują tymi samymi drogami, którymi niegdyś podróżowali kupcy z bocheńską i wielicką solą.

Bogactwo kulturowe Małopolski to nie tylko dzieło Polaków, ale także innych narodów. W "Zachwytach" niewiele poświęcono im miejsca. Dlaczego?

K.P.: Nie zgadzam się, że mało. Małopolskę od wieków zamieszkiwała wielonarodowa społeczność. Nie przypadkiem średniowieczne miasta lokowano na prawie niemieckim czy wołoskim. Opisywane zwyczaje często powstawały na styku różnych kultur.

B.B.: Uważny czytelnik w niejednym tekście mógł odnaleźć Żyda, Niemca, Węgra czy Łemka.

Która historia szczególnie zapadła Paniom w pamięci?

B.B.: Trudno wszystkie wymienić. Niezwykłe były opowieści czytelników, którzy odezwali się na nasz apel. To są pasjonaci, niemal wszystko wiedzą o swojej okolicy.