Zapiski na biletach. Modlitwa do sołtysa

Po raz kolejny potwierdza się stara prawda, że lektura gazet lokalnych jest świętym obowiązkiem dla tych, którzy chcą trzymać rękę na nerwowym pulsie kraju. "Głos Szczeciński" właśnie doniósł, że w osadzie sołeckiej Dargosław, gmina Brojce, powiat Gryfice, miejscowy proboszcz upamiętnił fundatorów witraży do kościoła w należny im sposób. W miejscu twarzy ewangelistów pojawiły się fizjonomie miejscowych notabli.

I tak: rola świętego Marka przypadła byłemu wójtowi gminy, święty Łukasz zmienił się w radnego powiatu gryfickiego, święty Mateusz w radnego gminy. Najlepiej na tej zamianie wyszedł, jak się zdaje, sołtys, którego proboszcz obsadził w jakże wymagającej roli św. Jana.

"W wiosce zawrzało" - donoszą gazety lokalne zdaniami, które tak kochamy w prasie codziennej. W wiosce zawrzało, bo jakże to, wyobrażać sobie, że ewangelista twarz sołtysa lub też radnego posiada, jakże to modlić się do świętego, mając w pamięci, jak się w młodości na dyskotece w remizie zachowywał. Lud się wzburzył, proboszcz za swój błąd przeprosił i naklejone na witraż podobizny lokalnych władców obiecał zdjąć.

Otóż, powiedzmy sobie szczerze, sprawa została jak zwykle postawiona przez dziennikarzy na głowie i jeśli o czymś świadczy, to przede wszystkim o nadal kulejącym systemie edukacji polskiej na wsi. Gdyby tak wzburzony lud sołectwa Dargosław nie przysypiał na zajęciach z historii sztuki europejskiej, wiedziałby z pewnością, że praktyka umieszczania fundatorów znana jest w sztuce od bardzo dawna. Robił to na przykład bez specjalnej żenady sam mistrz Bosch, który w obrazie "Pokłon trzech króli" namalował nie tylko parę mecenasów, ale machnął jeszcze przy okazji ich herby. W nowym kościele jordanowskim można oglądać XVI-wieczny obraz Trójcy Świętej wraz z całą rodziną fundatora Wawrzyńca Spytka Jordana: jest tam jego żona, są córy oraz wnuczęta, pod nogami błyszczą herby. Co więcej, niektórzy artyści byli na tyle pomysłowi, że kiedy mecenas umierał, na jego twarz nakładali twarz nowego sponsora. Szkoda, że proboszcz nie pomyślał o tym rozwiązaniu: mógłby na przykład zmieniać podobizny ewangelistów co kadencję. Mecenasów z pewnością by nie zabrakło.

Łatwo oczywiście zauważyć, że włodarz świątyni w Dargosławiu dotarł do artystycznego ekstremum, przed którym wzdragał się nawet tak odważny artysta jak Bosch. Co innego umieścić klęczącą skromnie panią w kąciku obrazu, a co innego podmienić buzie ewangelistom. To jest już sztuka prawdziwie nowoczesna, jest to wręcz, użyjmy języka specjalistycznego, projekt totalny, dyskurs krytyczny czystej wody. I gdyby nie wzburzenie ignorantów, którym Bosch kojarzy się z remontem chałupy a nie Sądem Ostatecznym, do pięknie położonej gminy Brojce z pewnością zaczęliby zjeżdżać z pielgrzymkami kuratorzy i artyści z całego kraju, żeby urządzać tam seminaria typu "Twarz i sacrum", "Przeniesienie XVI" czy "Paradygmat aureoli w kontekście postkolonialnym". Ja tam po prostu widzę Żmijewskiego, Kozyrę, CSW i KP. Miejscowość, z pewnością borykająca się z problemem bezrobocia strukturalnego, mogłaby jedynie zyskać. Niestety, złe siły znowu utrąciły pomysł w zarodku.

Są, dodajmy na koniec, miejsca, w których wiedzą, jak to się robi. Żeby nie szukać daleko: na Skałce od ponad roku można oglądać Ołtarz Trzech Tysiącleci. Wśród najważniejszych postaci chrześcijaństwa polskiego możemy również znaleźć postać pomysłodawcy tego monumentu, nie w kąciku bynajmniej. Sami zakonnicy piszą o tym na swej stronie internetowej następująco: "W bezpośredniej bliskości ran na stopach Ukrzyżowanego, który okazuje się być Zmartwychwstałym, pozostaje osoba o. Andrzeja Napiórkowskiego, przeora paulinów". Pozostaje w bezpośredniej bliskości, czyż to nie brzmi pięknie? Zaprawdę, społeczność sołectwa Dargosław nie ma powodów do wstydu. Jeśli jednak coś ją uwiera, powinna zrozumieć, że obecnie uczymy się elementów sztuki sakralnej nie od Boscha, a od mistrzów ze Skałki.