Głosy z sieci: o Krakowie i jego mieszkańcach

Prawie tysiąc internetowych komentarzy. Emocjonalnych i refleksyjnych. Dyskusja o nowych i starych krakowskich mieszczanach osiągnęła w internecie, na forum gazety, temperaturę wrzenia...

Dostało się i zasiedziałym krakusom, i przyjezdnym. Na ogół jednak starzy i nowi nie kłócili się przesadnie ze sobą. Większość zakorzenionych mieszkańców przyznawała, że przyjezdni rozwijają miasto. Przyjezdni zaś podkreślali, że do Krakowa przyciągnęła ich właśnie tradycja i atmosfera miasta. Przeważały głosy, że miejsce urodzenia jest drugorzędne, dziś o byciu krakowskim mieszczaninem decyduje specyficzny styl życia i myślenia.

Prawie dwa tygodnie temu rozpoczęliśmy na łamach "Gazety" debatę o tożsamości krakowian. Pod hasłem "Uwaga krakowianie, nadchodzą nowi mieszczanie" zwracaliśmy uwagę, że przez ostatnie 20 lat Kraków zmienił się nie do poznania. Do kamienicy symbolicznej Pani Dulskiej wdarł się "świat" - w mieście jest coraz więcej przyjezdnych, także cudzoziemców. Dzięki temu Kraków staje się coraz bardziej otwarty i tolerancyjny. I bliżej mu - przynajmniej w ambicjach - do Berlina czy Londynu, niż do mocno zapyziałego XIX-wiecznego miasteczka, zamkniętego w obrębie Plant.

Gen "K"

Twierdzenie, że krakowskich mieszczan o trzypokoleniowej tradycji nie ma już zbyt wielu, okazało się tezą na wyrost. Z internetowych wpisów wynika, że krakowskie mieszczaństwo ma się całkiem dobrze. Nawet jeśli liczy sobie po 20, 30 lat i pije kawę na Kazimierzu. "Lubię być krakowską mieszczką. Lubię tę lekko przydymioną atmosferę Krakowa. Ale obawiam się, że aby to lubić, trzeba mieć te parę pokoleń krewnych pochowanych w okolicach kaplicy na Rakowicach. Nie musi się każdemu podobać" (Magusia ).

Szczególnie wiele emocji i ponad 200 komentarzy wzbudziły listy pani Bereniki Rewickiej, która twierdziła, że mieszczanin krakowski to ktoś, kto "zapełnia muzea, sale koncertowe w filharmonii i operze oraz kawiarnie w centrum". Według niej napływowej społeczności, np. studenckiej, nie można nazwać krakowskimi mieszczanami. Ktoś inny ubolewał, że tradycyjne krakowskie mieszczaństwo jest "zastępowane przez nowobogackich napływowych, którzy chodzą do multikina i galerii handlowych". Nic więc dziwnego, że w stronę krakowskich mieszczan posypały się gromy.

„Właśnie takich krakowian nie znoszę. Pretensjonalni, z zadartym nosem, wiecznie narzekający. Oni nie usiądą przy jednym stoliku z »plebsem «. Spędziłem w tym mieście sporo czasu, nigdy nie miałem problemu z dogadaniem się z ludźmi, z wyjątkiem krakusów, którzy na powitanie informowali mnie, że są z Krakowa od kilku pokoleń” (the_rapist ).

„W Krakowie szczególnie zadziwia połączenie rzekomej ogłady, wykształcenia, etosu inteligenckiego, z jakimś koszmarnym zamknięciem na (wszelką) odmienność. Dla mnie to klasyczna definicja pseudointeligencji. Na zewnątrz fortepiany w salonie, książki na półkach (czy ze zrozumieniem przeczytane?), a w środku pielęgnacja wyłącznie »swoich światów «. I brak jakiejkolwiek ciekawości tego, co na zewnątrz” (n ).

Pojawiły się też spekulacje, że „dulszczyzna” to zjawisko związane z wiekiem. „Nie jestem z Krakowa, ale mieszkam tu od prawie 10 lat. Większość moich znajomych pochodzi z Krakowa, wiek 25-35; są to wspaniali ludzie, otwarci. Obłąkańczo kochający swoje miasto - co zawsze mnie nieco bawi, ale jest też bardzo sympatyczne. Tymczasem ich rodzice, dziadkowie, ciocie, wujkowie? Tu już sprawa się gmatwa. Bez względu na status materialny: pseudo-Kossak musi wisieć na ścianie, nos zadarty wysoko, maniery dyskusyjne, spojrzenie z ukosa, niechęć do każdego, kto nie jest przynajmniej trzy pokolenia wstecz z Krakowa. Naprawdę, nie wiem, skąd ta różnica pokoleniowa, może jak się dobija pięćdziesiątki i się jest z tego miasta, to nagle uaktywnia się »gen K «? Że tylko właśnie Ryneczek, gołąbeczki, kawiarenki na Rynku, antykwariaty, filharmonia, parasol i kapelusz fantazyjny na głowie. Co nowe, przyjezdne, to zło, począwszy od studentów po ciemnoskórych turystów. Krakowscy emeryci nie uderzają z nudów w klimaty radiomaryjne, mają innego konika: szowinizm lokalny. Są mistrzami Polski w tej dziedzinie”.

Z drugiej strony piewcami zalet krakowskiego mieszczaństwa okazali się nie tylko sami zainteresowani, ale też przyjezdni. „W Krakowie mieszkam zaledwie rok. Antropologia kulturowa to moja pasja. Krakowscy mieszczanie to skarb tego miasta, który jest organizmem żywym i stale pracuje nad jakością życia mieszkańców. Niewiele miast było w Polsce budowanych pokoleniowo. To miasto było dosłownie zbudowane przez inteligencję, bo inteligencja to zarówno inżynierowie, jak i artyści z odbiorcami swojej sztuki. Wzruszam się, gdy słyszę od kolegi, że tu właśnie jest most zbudowany przez jego dziadka. Gdyż przez zawirowania wojenne w Polsce nie ma zbyt wielu takich miast” (Asia z Pomorza ).

„Nie negujcie ich postawy, oni są odpowiedzialni częściowo za to, że Kraków przez cały PRL utrzymał swój XIX-wieczny klimat, który po części przyciąga tu ludzi. Nie zapominajcie, że niektóre kawiarnie są w Krakowie po 100, 80 lat, właśnie dzięki takiemu mieszczaństwu” (qq ).

Przyjezdni zbudowali Kraków

Bez względu na miejsce urodzenia, większość forumowiczów dostrzega, że to właśnie przyjezdni tworzą siłę miast, w tym Krakowa. Wielokrotnie przez forum przewijała się teza, że gdyby nie przyjezdni, Kraków byłby pipidówką. I że atutem miasta jest też gęsto zaludniony i całkiem dobrze wyedukowany region. Przytaczano nazwiska wybitnych krakowian, którzy nie urodzili się w Krakowie, jak Jan Kanty Pawluśkiewicz, Piotr Skrzynecki, Krzysztof Penderecki, Zbigniew Preisner, Jan Nowicki, Krystyna Zachwatowicz, Tadeusz Kantor, Krystian Lupa, Stanisław Lem, Stanisław Dziwisz, Maciej Maleńczuk...

„Kraków zbudowali w większej części ludzie »z zewnątrz «. Pochodzący z Wilna Jagiellonowie wznieśli zamek; przybyły z Włoch Berrecci - kaplicę Zygmuntowską; a i większość najwspanialszych zabytków w tym mieście - Włosi, Niemcy, lub też inni »sztuk mistrzowie «. Kraków był zawsze miastem otwartym na ludzi z zewnątrz. W tym, jak mi się wydaje, tkwi geniusz tego miejsca, otwartego na innych. Jak mawiał Witkacy: najwięksi artyści rodzą się na prowincji” (Teodor ).

„Spójrzcie na Nowy Jork, tam połowa mieszkańców nie urodziła się w NY, ba, oni nie urodzili się nawet w USA” (bob ).

„To, że Kraków prezentuje się bardziej »europejsko” od wielu innych polskich miast, a na ulicach widać tu więcej inteligentnych twarzy niż gdzie indziej, zawdzięczamy głównie studentom. To oni nadają i od wieków nadawali ton naszemu miastu. Środowisko inteligenckie było prężne głównie dzięki temu, że dołączali do niego najzdolniejsi absolwenci spoza Krakowa” (ala ).

Zakorzenieni w Krakowie mieszczanie, w większości też deklarowali otwartość na przyjezdnych.

„Jestem krakowianinem już od paru pokoleń, ale zawsze byłem uczony tego, że jako stolica kultury i centrum rozwoju myśli Kraków jest miejscem otwartym, chętnym wciągnąć do tak zwanej »bohemy” wszystkich ludzi utalentowanych, kreatywnych i otwartych na świat” (Macket ).

"Urodziłem się w Krakowie, ale nie mam do tego miasta stosunku bezkrytycznego ani tym bardziej nie czuję się lepszy niż przyjezdni - uważam nawet, że bez naturalnego przepływu ludzi, myśli, pomysłów Kraków bardzo dużo by stracił. 90 proc. rektorów naszych krakowskich uczelni urodziło się poza Krakowem. Dyrektorzy teatrów, muzeów, placówek oświatowych, szkolnych, szpitali, ordynatorzy, szefowie straży miejskiej, krakowskiej policji, księża, arcybiskup, dziennikarze, szefowie sądów, prokuratorzy - 60-70 procent z nich nie urodziło się w Krakowie, lecz wpływają w znacznym stopniu na jego wizerunek i klimat" (antos ).

Otwartość urodzonych krakowian docenili krakowianie z krótszym stażem. „Mieszkam w Krakowie od 8 lat, nikt nigdy nie zarzucił mi tego, że nie skończyłem liceum w Krakowie i że moi rodzice tutaj nie mieszkają. Nikt! I myślę, że właśnie to świadczy o otwartości tego miasta. Przyjeżdżasz na studia do Krakowa i czujesz się jak u siebie. Nikt, w przeciwieństwie do Warszawy, nie wypytuje cię, od kiedy tu mieszkasz. Zauważcie, że jak ktoś się zapyta osobę mieszkającą w Warszawie od 10 lat, skąd pochodzi - ta odpowie, że z Łodzi, Gdańska, Radomia itp. A w podobnej sytuacji w Krakowie zawsze pierwszą odpowiedzią będzie Kraków i raczej nikt normalny u nas z tego powodu się nie oburza, nawet jeżeli to nie do końca jest prawdą - ale za to świadczy to o przywiązaniu do miasta. I tym Kraków może się szczycić, a nie wysokim lub niskim »gay index «„ (AMA ).