Regionalizmy w odwrocie. Wolą dwór od pola

Można odżałować "sznycla" i "bajoka", ale nie walczyć o zwrot "na pole"?! Z krakowskiego języka znikają bardzo krakowskie słowa, na ich miejsce wprowadzają się te, którymi mówią do nas ogólnopolskie media.

- Pracuję w krakowskiej filii dużej warszawskiej firmy. W zespole mamy sześciu warszawiaków, wszyscy na kierowniczych stanowiskach. Jak mówi się u nas o wyjściu na zewnątrz? Mówi się "na dwór" - opowiada Ania, 30-letnia księgowa. - A jeszcze niedawno mówiliśmy "na pole". Warszawiacy w ogóle tego nie rozumieli, śmiali się. Uważali za egzotykę. Oczywiście nikt nam nie kazał przestawić się na "na dwór", to wyszło jakoś tak samo. Gadamy wszyscy językiem Warszawy i językiem ogólnopolskich telewizji. Ja sama zaczynam się łapać na tym, że kiedy moi krakowscy znajomi mówią "na pole", to czuję jakąś śmieszność.

Siostra mojego męża, krakowianka z urodzenia, ma dwuipółletnią córeczkę. Jak oznajmia jej, że pójdą na spacer? "Pójdziemy na dwór". Ten zwrot, którego krakowianie nie rozumieją, z którego się śmieją (bo jak można wyjść na dwór?, na który?, czy dookoła są same dwory?), przywiózł ze sobą jej opolski mąż.

Wychodząc "na pole", słyszę mamy, które mówią do swoich dzieci: "Skarbie, dziś już nie pójdziemy na dwór". Zresztą w redakcji również mamy kilku "nadworzaków" (nie wszyscy dziennikarze są przecież urodzeni i wykształceni w Krakowie, i dobrze). Czy nasze krakowskie "na pole" jest w odwrocie? A co z innymi słowami, tak bardzo charakterystycznymi dla nas?

- Rzeczywiście regionalizmy znikają, ale nie mówiłbym jeszcze o jakiejś gwałtowności - pociesza dr Artur Czesak, językoznawca (UJ). - Język również podlega procesom standaryzacji i unifikacji; kraj mówi tak, jak stolica. Mimo że regionalizmy nie są niepoprawne. Podręczniki są tworzone w Warszawie, programy edukacyjne tam zatwierdzane. Za język poprawny i standardowy uznaje się język, którym posługuje się centrum polityczne, administracyjne i biznesowe, a więc znów wracamy do Warszawy.

Z barów mlecznych znikają "sznycle", w kartach pojawiają się "mielone". W sklepach zamiast "weki" coraz częściej można kupić "bułkę pszenną", a przecież jaka jest różnica między nimi krakowianie dobrze wiedzą. Na miejsce "jarzyny" wprowadza się warszawska "włoszczyzna", a na miejsce "borówek" - "jagoda" (chociaż "borówka" trzyma się dzielnie). Kiedy krakowianin chce zjeść "drożdżówkę", to ma na myśli bułkę "ze serem" (tylko w Małopolsce mówi się właśnie tak: "ze serem"), ewentualnie ze śliwkami, rabarbarem. Jak poprosi o "drożdżówkę" w innych częściach Polski, to właściwie nie wiadomo, co dostanie; pewne jest tylko, że będą w niej drożdże.

- Słowa rodzą się i umierają - tłumaczy dr Czesak. - Kto dziś pamięta, co to takiego "bil"...

- A co to? - pytam językoznawcę.

- Świeża słonina. Nikt tego słowa już nie używa, bo nikt nie używa świeżej słoniny, po prostu jej nie kupuje. A "platan" (typ wozu), a "fiakier"?

- Z "bajokiem" też pewnie możemy się pożegnać?

- A właśnie, że nie. "Bajokiem" częstują się w rozmowach na obrzeżach Nowej Huty.

"Na pole" przetrwało wiele. Ale czy będzie się jeszcze bronić, skoro nawet dziennikarze regionalnej telewizji, nadając relację z Rynku Głównego, mówią do widzów (krakowian!) - "na dwór"? Nie ma bardziej krakowskiego zwrotu, niż "na pole", po tym poznaje się krakowianina w Warszawie, w Gdańsku, w Łodzi... Używa go spora część naszego regionu i w tym nadzieja - Małopolska nie jest taka znowu mała.

- Szanowni krakowianie, to, że mówimy "na pole", nie oznacza, że jesteśmy gorsi! Jest dowodem na to, że mamy własną tożsamość i tradycję językową. Nie wstydźmy się "na pole"! - apeluje dr Czesak. - Nie czerwieńmy się, mówiąc "podworzec" zamiast "podwórko". Regionalizmy są właściwe wszystkim warstwom społecznym - od chłopa do hrabiego.

Jakiś czas temu pewien producent fliz otworzył w Krakowie salon firmowy, w witrynie salonu napisał "płytki ceramiczne". Nikt towaru nie kupował. Ale kiedy zmienił "płytki ceramiczne" na "flizy", ruch w interesie się zaczął. Bo w Krakowie mówi się "flizy" - pozostałość z czasów zaborów, zresztą mamy tego austriackiego spadku sporo. Skoro więc zbojkotowaliśmy obce nam "płytki ceramiczne", to może nie jest z krakowskością w języku tak źle? A co Wy o tym sądzicie? Bronić "na pole" jak niepodległości?

Test na krakowskość. Sprawdź się!