Paweł Turnus, rzeźbiarz 5 VIII 1884 - 2 IV 1957

Paweł Turnus urodził się 5 sierpnia 1884 r. w Stanisławowie w Galicji w polskiej rodzinie: ojciec Bazyli Turnus, matka Anna z domu Lenyczyn. Rodzina po II wojnie światowej pozostała w Stanisławowie - obecnie Ukraina.

W latach 1896-1900 odbył naukę w Przemysłowej Szkole Stolarstwa i Tokarstwa w Stanisławowie. Pobierał nauki w snycerstwie, rzeźbiarstwie, rysunku orientalnym, językach obcych. Na tej podstawie został uznany jako "uzdolniony do prowadzenia przemysłu stolarskiego". Po odbyciu nauki rękodzielnictwa rzeźbiarskiego w Drohobyczu w latach 1902-1904 uzyskał świadectwo wyzwolin i dnia 25 sierpnia 1904 r. został zapisany w poczet "Towarzyszów Stowarzyszenia Przemysłowego" w Drohobyczu.

Od 15 X 1904 r. do 13 II 1905 r. pracował jako rzeźbiarz ornamentalny w drzewie w Sanoku u rzeźbiarza A. Piątkiewicza. W latach 1910-1911 ukończył szkołę w Pradze - kierunek modelowanie ornamentalne i figuralne oraz modelowanie w drzewie i wosku. W Dreźnie studiował nauki w rzeźbie, rysunku, malarstwie, pracując równolegle we własnej pracowni rzeźbiarskiej.

Związek małżeński zawarł z Marią Zemlą z domu Majeranowska. Ze związku tego urodziło się czworo dzieci: Irena, Kazimiera, Emilia i Zdzisław (nasz ojciec). Ojciec Marii - Wojciech Zemla, ślusarz - prowadził artystyczny zakład ślusarski i kuźnię w Krakowie, ul. Starowiślna nr 8, do 1896 r. Po śmierci dziadka Marii - Wincentego Majeranowskiego - w Podgórzu, ul. Dekerta 16, Wojciech Zemla współpracował przy wykonaniu krzyża, który został postawiony na Giewoncie w 1900 r. (był obecny przy jego montażu).

Matka Marii - Antonina - zmarła wcześnie, osierociła dzieci: Marię, Leona, Stanisławę, Feliksa. Ojciec Antoniny Zemli - Wincenty Majeranowski - jest autorem kilku grobowców na cmentarzu Rakowickim.

Paweł Turnus w latach X 1917 - I 1918 przebywał w Lublinie: 3. Kompania Reserwe Infateria R58 J.R. 58 M.G.G. W latach 1914-1918 w czasie I wojny światowej był zatrudniony jako werkmistrz i organizator w wojennych warsztatach mechanicznych C.K. Austriackiej Dyrekcji Inżynierii Wojskowej w Krakowie. W czasach polskich pracował w tych samych warsztatach jako kierownik administracji do 1921 r. 26 V 1921 r. został zdemobilizowany i zwolniony. Ponieważ wybuchła wojna między Polską a Rosją, warunki pracy były bardzo ciężkie.

Paweł Turnus posiadał pracownie rzeźbiarskie w Pradze, Dreźnie, Berlinie, gdzie wykonywał liczne prace - lecz wiadomości o nich są mało znane w rodzinie. Miał wielu przyjaciół wśród rzeźbiarzy, malarzy, między innymi prof. Karola Hukana, z którym utrzymywał kontakt do końca życia. Ulubionym miejscem spotkań z przyjaciółmi artystami była kawiarnia Noworol w Sukiennicach.

II wojna światowa oraz zmiana ustroju Polski nie pozwoliła na wyjazd z kraju. Po wybuchu II wojny światowej i po zakończeniu działań wojennych na terenie Generalnego Gubernatorstwa pracował w służbie Inspekcji Budowy Kolei Wschodniej w Krakowie (1939-1941). W lipcu 1942 r. został wywłaszczony przez Niemców z nieruchomości w Podgórzu na cele Kolejowej Linii Obwodowej. Parcela została zniszczona i rozgrabiona przez jeńców francuskich, rozbierających sąsiednie domy oraz przez żydowskich robotników z Biecza, przywiezionych do wywożenia ziemi pod nasyp kolejowy. Rodzina została przesiedlona do kamienicy po likwidacji getta.

Do roku 1952 Paweł Turnus pracował jako inspektor kontroli technicznej w Zjednoczonym Budownictwie Miejskim. Ze względu na stan zdrowia przeszedł na rentę. Przeżycia wojenne, I i II wojna światowa, wojna polsko-bolszewicka, trauma z powodu utraty majątku, pracowni rzeźbiarskich, zmiana ustroju, tragiczny wrzesień 1939 r., ucieczka na Wschód i powrót po napaści Rosji 17 września 1939 r. na Polskę - to wszystko przyczyniło się do choroby i śmierci. Zmarł 2 kwietnia 1957 r., pochowany został na cmentarzu w Podgórzu - kw. VIII wsch. gr. 16.

Dorobek artystyczny krakowskiego rzeźbiarza rzemieślnika

Paweł Turnus rzeźbił bardzo dużo na terenie Galicji: Czortków nad Seretem, Drohobycz, Lwów, Stanisławów.

Czortków - 1910 r. rozbudowa kościoła św. Stanisława oo. Dominikanów w stylu neogotyku - projekt lwowskiego architekta Sas-Zubrzyckiego. Rzeźbił w latach 1928-1932: ołtarz główny, ołtarz boczny, stalle, płaskorzeźbione sceny figuralne, polichromowane: Pasja Chrystusa, ornamenty w stylu neośredniowiecznym, motywy eklektyczne typowe dla Sas-Zubrzyckiego,

Kraków-Podgórze, kościół św. Józefa (artysta w archiwaliach nie jest wymieniany). Był współtwórcą wyposażenia kościoła św. Józefa; ambona z 1910 r. - obfita dekoracja neogotycka; ołtarz św. Józefa, ołtarz cechu murarzy, ołtarz św. Józefa 21 XII 1925 r., ołtarz NMP 16 III 1909 r.; ołtarz - w środku Pan Jezus na krzyżu 16 IV 1910 r.; ruchome wyposażenia kościoła,

Kraków-Podgórze: Kościół św. Benedykta na Krzemionkach - ołtarz; kościół oo. Redemptorystów - ołtarz; kaplica szkolna Szkoły Miejskiej Limanowskiego - ołtarz; Zamek Królewski i Katedra - pracował przy odnowie Wawelu; Kasa Oszczędności z 1909 r. ul. Józefińska - płaskorzeźba alegoryczna - oszczędność - uwieczniona na niej żona Maria i dzieci.

Krynica - rzeźby na budynkach Magistratu

Rabka - budynek Polikliniki

Tarnopol - ołtarz 23 VII 1923 r.

Artysta oprócz neogotyckiego wyposażenia kościołów, rzeźb, tworzył również przedmioty rzemiosła artystycznego, tj. meble, stoły, ramy obrazów i luster. Rama obrazu Matki Boskiej Czortkowskiej - obraz ten przeniesiony został z Czortkowa do kościoła św. Jacka oo. Dominikanów w Warszawie 25 VI 1946 r.

W posiadaniu rodziny są liczne fotografie dokumentujące prace rzeźbiarskie Pawła Turnusa. Jego rodzina - żona i dzieci - zostały uwiecznione w postaciach rzeźb, zwłaszcza dzieci były jego ulubionymi postaciami w studiowaniu i tworzeniu dzieł.

Pamiętające o wybitnym Dziadku

Wnuczki: Aleksandra, Jadwiga, Joanna